http://deborah.blogfa.com/ روانشناسی - اجتماعی fa blogfa.com Wed, 04 Mar 2009 18:04:02 GMT http://deborah.blogfa.com/post-38.aspx <br /></p><p><br /></p><p><font size="2"><a href="http://biphome.spray.se/radiohambastegi/2009/kazemzadeh090228.ram">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید.</a></font></p> Wed, 04 Mar 2009 18:04:02 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=38 deborah http://deborah.blogfa.com/post-38.aspx http://deborah.blogfa.com/post-36.aspx ‏ <p> </p> <p></p><img src="file:///C:/DOCUME~1/MONPC~1/LOCALS~1/Temp/moz-screenshot.png" /><img src="file:///C:/DOCUME~1/MONPC~1/LOCALS~1/Temp/moz-screenshot-1.png" /> <img width="200" height="305" src="http://ww2.roozonline.info/archives/images/adabiatfarhangvajamee.jpg" alt="adabiatfarhangvajamee.jpg" /><p>ادبيات، فرهنگ و جامعه از منظر روان‌شناسي</p> <p>نویسنده: رضا کاظم‌زاده<br />نشر باران، سوئد، چاپ نخست 2008‏</p> <p>‏«ادبيات، فرهنگ و جامعه از منظر روان‌شناسي»، عنوان کتاب تازه‌اي از رضا کاظم‌زاده است که به‌تاز‌گي توسط نشر ‏باران منتشر شده است. ‏</p> <p>کتاب در دو بخش تنظيم شده است. بخش نخست شامل چهار مقاله است به‌نام‌هاي «تابوي فرويد در ايران»، «بوف كور، ‏فرويد، و نقد ادبي»، «معضل هويت مردانه در آثار هدايت» و «نقش ترديد در بوف‌كور صادق هدايت».‏ </p> <p>در بخش دوم سه مقاله ارائه شده است: «طرح تئوري ارتباط در روان‌شناسي خانواده»، «زبان، ارتباط و قراردادهاي ‏اجتماعي» و «آسيب‌شناسي فرهنگ ايراني در ارزيابي تفاوت‏هاي انساني و ميان گروهي».‏</p> <p>کاظم‌زاده در مقاله‌ نخست خود که «تابوي فرويد در ايران» نام دارد، درباره‌ آثاري که از فرويد به زبان فارسي ترجمه ‏شده است مي‌نويسد: «نوشتن درباره‏ زيگموند فرويد به‌زبان فارسي و براي فارسي‌زبانان كاري دشوار است، چرا كه ‏فرويد جزو آن دسته از نويسندگاني است كه به‌قول كامو "همه او را مي‏شناسند ولي هيچ كس آثارشان را نمي‏خواند". ‏متاسفانه در جامعه‏ ما بعضي نويسندگان و متفكران، عوام‌زده شده‏اند. يعني افكار، تئوري و آثارشان به‌نحو وحشتناك و ‏مسخ‌كننده‏اي ساده و مثله شده است. از اين شمار مي‏توان از ماركس، انگلس، فرويد و دست آخر ژان پل‌سارتر نام برد. ‏افكار و تئوري اين نويسندگان در غالب كتاب‏هايي با عناويني چون "ماركس (و يا فرويد) به‌زبان ساده" و يا ترجمه‏هاي ‏معدود و مملو از اشتباه به‌ما معرفي شده‏اند. طرفداران و يا مخالفين آن‌ها نيز غالباً بدون خواندن آثارشان و اغلب با ‏مطالعه‏ رساله‏هاي نويسندگان ديگري كه انديشه‌ آن‌ها را نقد کرده‏اند، درباره شان به‌قضاوت مي‏نشينند. افكار و ‏تئوري‏هاي دشوار و متون تخصصي، در ظرف‏هاي كوچك و ساده، و مطابق با طبع بي‌حوصله‏ خوانندگان غير حرفه‏اي ‏ريخته شده و در معرض استفاده‏ي آن‌ها قرار گرفته‏اند.»‏</p> <p>رضا کاظم زاده روان‌شناس باليني و فارغ‌ا‌لتحصيل دانشگاه آزاد بروکسل است. او هم‌چنين روان‌درمانگر خانواده نيز ‏هست و دوره‌ تخصصي اين رشته را در دانشگاه کاتوليک لوون گذرانده است. وي در حال حاضر در دو موسسه‌ روان ‏درماني در شهر بروکسل مشغول به کار است.‏</p> <p>کتاب فوق را مي‌توانيد از کتابفروشي‌هاي محل خود و يا از طريق نشر باران ‏info@baran.st‏ تهيه کنيد.‏</p><p>در ضمن مصاحبه رضا کاظم زاده با رادیو زمانه در باره این کتاب را میتوانید در آدرس زیر بشنوید:</p><a href="http://zamaaneh.com/schedule/2008/12/post_732.html">http://zamaaneh.com/schedule/2008/12/post_732.html</a> Fri, 28 Nov 2008 17:16:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=36 deborah http://deborah.blogfa.com/post-36.aspx http://deborah.blogfa.com/post-34.aspx <br /><br /><a href="http://biphome.spray.se/radiohambastegi/2008/kazemzadeh080913.ram" style="font-weight: bold;">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید.</a> Mon, 15 Sep 2008 19:05:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=34 deborah http://deborah.blogfa.com/post-34.aspx http://deborah.blogfa.com/post-32.aspx <p style="text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مفهوم و عنصر ساختاری </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تــــردید</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نقش بسیار مهمی، چه در معنا، چه در ساخت بوف كور<a name="_ftnref1" href="#_ftn1"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[1]</span></span><!--[endif]--></span></span></a> دارد. در این مقاله به اختصار و تحت عناوین گوناگون، کارکرد مفهوم </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تردید</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در متن ادبی، در ساختار نحوی روایت و هم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چنین در معنای متن باز می</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌شود</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">. هم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چنین </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">به </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نقش متفاوت تردید در دو روایت بوف کور </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">پرداخته</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">خواهد</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">شد</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">1. تـــردیـــد در متـــن ادبـــی<o:p /></span></b></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">خالق یك اثر ادبی در مقام نویسنده، می‏تواند خود را در موضع</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌های</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مختلفی نسبت به اثرش قرار دهد. اولین و متداول‏ترین مورد این است كه نویسنده خود را در جایگاه دانای كل قرار د</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ه</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">د</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">و</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">امكان هرگونه </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">دیدگاه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و یا پرسپكتیوی را در اثر و در ارتباط با خویش از میان بر‏دارد. در چنین حالتی خواننده می‏پذیرد كه نویسنده از تمامی اتفاق</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ها</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، روابط میان قهرمانان، گفتارها و حتی حالات درونی و ناخودآگاه ایشان با اطلاع باشد. بدین</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ترتیب نویسنده گاهی اطلاعاتی در مورد رفتار قهرمانانش و دلایل بروز آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ها ارایه می‏دهد كه حتی از دیده‏ی خود شخصیت</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">های داستان نیز پنهان مانده‏اند. به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عنوان نمونه در </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">آینه‏های دردار</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref2" href="#_ftn2"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[2]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، نویسنده نه تنها اتفاق</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌های</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مربوط به قهرمان داستانش را با جزئیات</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> بیان می‏كند، بلكه در مورد تمام نگرانی‏ها، خیالات، افكار آشكار و پنهان او نیز اطلاعات دقیقی در اختیار خواننده می‏گذارد و حال و هوای شخصیت داستان را از خود او </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">نیز </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">بهتر می‏داند و بیان می‏كند. به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عنوان مثال در همان ابتدای داستان، از زبان نویسنده می‏خوانیم كه قهرمان اصلی داستان در فرودگاه لندن و در انتظار پروازش به برلن، بر نیمكتی دراز كشیده كه ناگهان دو پلیس به سراغش می‏آیند و از او گذرنامه می‏خواهند. سپس یكی از پلیس</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ها از او تاریخ تولدش را می‏پرسد كه او فقط سالش را به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">خاطر می‏آورد:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">سالش را گفت، 1326 كه می‏شود 1948. روز و ماه تولد حتی به شمسی یادش نیامد. گفت: ما جشن تولد نداشته‏ایم كه یادمان بماند. می‏بایست بگوید نسل ما، یا اصلا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">من در فاصله‏ی دو بار جاكن شدن مادر به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">دنیا آمده‏ام و مادر یادش نبود كه به عید آن سال چند ماه مانده بود كه نان باز گران شده بود و پدر دنبال كار می‏گشت.</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref3" href="#_ftn3"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[3]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نویسنده آن چنان با زندگی درونی و خلق و خوی قهرمان خود انس دارد كه سخنان او را با </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">می‏بایست بگوید</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تصحیح و تكمیل می‏كند.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در چنین شرایطی نویسنده علاوه بر آن كه دانای مطلق است، سخنانش نیز در ورای </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راست و دروغ</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نیك و بد</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">قرار می‏گیرند و خواننده بدون كوچك</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ترین تردیدی در </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">درستی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">سخنان او مسیر داستان را دنبال می‏كند. اساسا در این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا سخن گفتن در باره‏ی </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راست یا دروغ بودن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اطلاعاتی كه نویسنده در اختیار خواننده‏ی خود می‏گذارد، بی‏معنا است. به شروع داستان </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">آینه های دردار</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">توجه كنید:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در فرودگاه لندن، بر نیمكتی هنوز خوابش نبرده بود كه صداهایی شنید، دستی هم به شانه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اش خورده بود."<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span> </span>حال طرح این پرسش كه آیا آن مكان واقعاّ<span> </span>فرودگاه بوده و یا اگر بوده، فرودگاه لندن بوده یا جایی دیگر، از پایه و اساس اشتباه است. اثر ادبی هر چند بازنمودی (</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">représentation</span><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="rtl"></span>) از واقعیت است (البته این اصل در مورد همه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">انواع ادبی </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">از </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جمله شعر صادق نیست)، با این حال رونوشت آن محسوب نمی‏شود چرا كه به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">دنیای خیال تعلق دارد و در نتیجه به قول تودوروف ورای </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">آزمون حقیقت</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">(</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">l</span><span lang="FR-BE" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">’é</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">preuve de verité</span><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="rtl"></span>) قرار می‏گیرد. با این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">همه الزام دیگری وجود دارد كه نویسنده-</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">دانای كل موظف است بدان گردن نهد: </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اصل هماهنگی درونی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> (</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">le principe de coh</span><span lang="FR-BE" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">é</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">rence interne</span><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="rtl"></span>). بر طبق این اصل مثلا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نویسنده نمی‏تواند یك</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">بار از قهرمانش در فرودگاه لندن بنویسد و چند صفحه بعد و در مورد همان واقعه، از فرودگاه بروكسل حرف بزند. به بیان دیگر باید نوعی منطق درونی و هم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">خوانی در تكرار و یا ارتباط وقایع با یكدیگر وجود داشته باشد.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نوعی دیگر </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">از </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ادبیات وجود دارد كه در آن نویسنده از عرش دانای كل به زمین می‏آید و به فردی مانند سایر افراد و حتی شخصیت‏های عادی داستان تبدیل می‏شود. در این حالت، نوشته در درون دیدگاه و كادر ویژه‏ای مطرح می‏شود</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">.</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">لذا تابع امكانات و محدودیت‏های فردی و انسانی می‏</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">شو</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">د. خود این امر كه نویسنده در جلد انسانی همانند انسان</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">های واقعی دیگر بر صحنه ظاهر شود، موجب می‏شود اطلاعات و نظراتش در مورد قهرمانان و رویدادها نسبی</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">شود</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و دیگر از قطعیت بی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چون و چرای مورد قبل (نویسنده-دانای كل) برخوردار نباشد.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عنوان نمونه، </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">برادران كارامازوف</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اثر داستایوسكی را در نظر بگیریم. دیدیم كه در داستان گلشیری، با این كه گفتمان نویسنده همه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا حاضر است، موضع مكانی و زمانی وی معلوم نیست و هرگز به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عنوان یك </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">فرد</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">حتی تحت لوای ضمیر پنهان </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">من</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و یا </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ما</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، به خواننده معرفی نمی‏شود، اما در </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">برادران كارامازوف</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، داستان با معرفی قهرمان اصلی و نویسنده هر دو هم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">زمان آغاز می‏شود:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">آلكسی فیودوروویچ كارامازوف پسر سوم یك مالك زمین <span style="font-weight: bold;">ناحیه‏ی مـا</span><span style="font-weight: bold;"> </span>بنام فیودورپاولویچ كارامازوف بود (...).</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref4" href="#_ftn4"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[4]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">برخلا‏ف نوع اول كه در آن نویسنده كوچك‏ترین اطلاعی در مورد خویش به خواننده نمی‏دهد (چرا كه اساسا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">موقعیتش در مقابل اثر چنین امری را ایجاب نمی‏كند: نویسنده در این حالت موجودی است خارج از زمان و مكان واقعیت داستانی)، در این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا نویسنده-راوی در مقام فردی متعلق به همان<span> </span>ناحیه‏ای كه ماجرا در آن به وقوع پیوسته، ظاهر می‏شود. در این حالت می‏توان از </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">پرسپکتیو</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ویژه‏ای در رمان سخن گفت كه در آن نویسنده به حكم ساخت داستان، موظف است تنها به انتقال اطلاعات جمع‏آوری شده، نقطه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نظرات شخصی و یا گفته‏ها و شنیده‏های دیگران، بسنده كند. در نتیجه تغییر مهمی در ساختار متن ایجاد می‏شود: نویسنده دیگر نه تنها داننده‏ی همه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چیز نیست، بلكه خود آن چیزهایی را هم كه می‏داند باید از روی احتیاط و مشروط بیان كند. در صفحه‏ی بعد، وقتی نویسنده-راوی در مورد خودكشی زن اول فیودورپاولویچ كارامازوف می‏نویسد، دلایل آن را با حدس و گمان ابراز می‏كند:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black; font-weight: bold;">احتمال می‏رود كه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">با این اقدام خواسته باشد استقلال خود را به منصه ظهور رساند و علیه خرافات اجتماعی و استبداد خانواده و نزدیكان خود علم طغیان برافروزد.</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref5" href="#_ftn5"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[5]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">یا دو پاراگراف بعد در مورد عشق متقابل میان زن و شوهر می‏نویسد:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اما راجع به عشق، <span style="font-weight: bold;">چنین به نظر می</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black; font-weight: bold;">‌رسد</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> كه با وجود زیبایی آدلایدا ایوانوونا نه او و نه فیودور پاولوویچ هیچ</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">كدام بویی از عشق نبرده بودند.<a name="_ftnref6" href="#_ftn6"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[6]</span></span><!--[endif]--></span></span></a> <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جمله</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">هایی مانند </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">احتمال می‏رود</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چنین به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نظر می‏رسد</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">شاید</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گویی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و غیره ، سخن نویسنده-</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راوی را در حد اظهار نظر شخصی پایین می‏آورد.<a name="_ftnref7" href="#_ftn7"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[7]</span></span><!--[endif]--></span></span></a><o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">با این حال خود این امر كه در </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">برادران كارامازوف</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»،</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نویسنده-</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راوی </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">به‌طور </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مستقیم در ماجراها شركت ندارد و با شخصیت‏ها درگیر نیست، او را فردی عینی‏گرا (</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">objectif</span><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="rtl"></span>) جلوه می‏دهد و هرچند ممكن است اطلاعاتش ناقص و محدود باشد ولی دلیلی وجود ندارد كه مثلا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">بخواهد پنهانكاری كند و یا به خواننده دروغ‏ بگوید. در</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نتیجه تنها باید جایی به سخنان او با تردید نظر كرد كه خود وی سخنانش را با شك و تردید بیان می‏دارد. در چنین حالتی البته </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اصل هماهنگی درونی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">باید هم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چنان رعایت شود و مثلا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">یك جا فیودوروویچ كارامازوف </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">پست و فاسد</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">معرفی نمی‏شود و جای دیگر </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">شریف و نجیب</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">. <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گروه سوم رمان</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">هایی هستند كه در آن نویسنده، هم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">زمان یكی از شخصیت</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">های اصلی رمان نیز هست. در این موارد ما برای تمایز موضع نویسنده نسبت به دو مورد بالا (نویسنده-</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">دانای كل و نویسنده-</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راوی)، نویسنده را راوی-</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">قهرمان می‏نامیم. اگر سخنان نویسنده-</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">دانای كل در اثر ادبی ورای </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راست و دروغ</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">یا </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">درست و نادرست</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">قرار می‏گیرد، شخصیت‏های یك داستان برعكس می‏توانند دروغگو و یا راستگو باشند. راست و دروغ در این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا نه در ارتباط با دنیای بیرونی (دنیای خواننده‏ی داستان) بلكه درباره‏ی دنیای درونی متن (واقعیت داستانی) است كه معنا می‏یابد. دروغگویی راوی حتی در بعضی از انواع ادبی (مانند رمان</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">های پلیسی)، نقش مهم و درجه اولی را در ساخت داستان بازی می‏كند. در این شرایط وضعیت به مراتب پیچیده‏تر می‏‏شود: در مقام نویسنده و راوی، سخنان وی ورای آزمون حقیقت (</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">L’épreuve de verité</span><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="rtl"></span>) قرار دارند، در حالی كه به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عنوان قهرمان داستان، گفته‏هایش می‏توانند </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">درست یا نادرست</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راست یا دروغ</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">باشند. به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عنوان مثال در یكی از رمان</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">های آگا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">تا</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> كریستی به نام </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">قتل راجر آكروید</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> (</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">le meurtre de Roger Ackroyd</span><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="rtl"></span>) خواننده هیچ</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گاه در طول داستان به راوی شك نمی‏كند، در حالی كه او تحت لوای یكی از شخصیت‏های داستان می‏‏تواند دروغ بگوید و دروغ هم می‏‏گوید و خواننده را از همان ابتدا گمراه می‏‏كند. <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">البته راوی به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عنوان قهرمان اصلی داستان، گاهی می‏تواند حتی بدون هیچ نیتی در توصیف وقایع تردید كند. در رمانی مانند </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">بیگانه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اثر آلبر كامو، راوی كه قهرمان اصلی نیز هست، داستانش را چنین آغاز می‏كند:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">امروز مامان مرد. یا شاید هم دیروز بود، نمی‏دانم.</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ساخت<span> </span>بوف كور نیز به این نوع سوم (راوی-</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">قهرمان) تعلق دارد: راوی از آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جایی كه قهرمان اصلی داستان نیز هست و حكایتش در واقع سرگذشت خود </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">اوست</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، از موقعیت متناقض و پیچیده‏ای برخوردار است و خواننده<a name="_ftnref8" href="#_ftn8"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[8]</span></span><!--[endif]--></span></span></a> را به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">هنگام مطالعه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اثر، به اجبار بر سر دو راهی قرار می‏‏دهد: آیا راوی در ارتباط با واقعیت درونی متن همیشه و در همه‏ی موارد راست می‏گوید و یا دروغ هم گفته است؟ آیا تمام اطلاعاتی كه در اختیار خواننده قرار می‏‏دهد مستند و متكی به دلایل غیر</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">قابل انكار هستند یا در ارزیابی و بیان بعضی از موارد دچار اشتباه شده است؟ <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نكته‏ی مهم در این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا این است كه بدون در نظر داشتن محتوای داستان، فرم و ساخت داستان به گونه‏ای انتخاب شده است كه تردید در مورد سخنان راوی حكم یكی از عناصر سازنده‏ی صورت</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">بندی و بافت متن محسوب می‏شود.</span></p><br /><p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><img src="http://www.shafighi.com/forum/imagehosting/1565476fe577b75dc.jpg" style="width: 366px; height: 545px;" /></p><p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><br /><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">2. تردید در ساختار نحوی روایت<o:p /></span></b></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در بخش دوم درست از هنگامی كه راوی به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">طور جدی روایت سرگذشت خود با لكاته را می‏آغازد (از ص 84)، صرف افعال از زمان حال به زمان گذشته (گذشته‏ی ساده، استمراری و بعید) تغییر می‏‏یابند. كاربرد زمان گذشته در متن و در ارتباط با آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه به احساسات و عقاید و افكار راوی مربوط می‏شود، میان راوی خالق متن و راوی در متن فاصله ایجاد می‏</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ک</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ند.<a name="_ftnref9" href="#_ftn9"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[9]</span></span><!--[endif]--></span></span></a> مثلا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span> </span>راوی در مورد احساس خود به همسرش چنین می‏نویسد:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">(...) نه تنها او را <u><span> </span></u><span style="font-weight: bold;">میخواستم</span><span style="font-weight: bold;"></span>، بلكه تمام ذرات تنم، ذرات تن او را <span style="font-weight: bold;">لازم داشت. فریاد میكشید </span><span> </span>كه <span style="font-weight: bold;">لازم دارد</span> و <span style="font-weight: bold;">آرزوی شدیدی میكردم</span> كه با او در جزیره‏ی گمشده</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ا</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ی <span style="font-weight: bold;">باشم </span><span> </span>كه آدمیزاد در آنجا وجود نداشته باشد، <span style="font-weight: bold;">آرزو میكردم</span> كه یك زمین لرزه یا طوفان و یا ساعقه‏ی آسمانی همه این رجاله‏ها كه پشت دیوار اطاقم نفس میكشیدند، دوندگی میكردند و كیف میكردند؛ همه را میتركانید و فقط من و او میماندیم.</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> (ص 90 و 91) <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تمام این افعال در زمان گذشته‏ی ساده یا گذشته‏ی استمراری صرف شده‏اند و به گذشته‏ی راوی (یعنی به</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راوی در متن) مربوط می‏شوند، لذا نمی‏توان با حتم و یقین همان احساسات را به امروز و زمان حال راوی (یعنی راوی خالق متن) نسبت داد. این نكته كه آیا راوی در حین نوشتن هم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چنان تمام ذرات تنش، ذرات تن همسرش را می‏‏طلبند یا خیر را نمی‏توان به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">طور مستقیم از خود متن نتیجه گرفت. فاصله</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">زمانی میان راوی خالق متن و راوی در متن، نوعی ابهام و تردید در دستیابی به حالات، افكار و احساسات كنونی راوی به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">هنگام تحریر حكایتش در ذهن خواننده تولید می‏نماید. <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">البته در این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا شاید این ایراد گرفته شود كه استفاده‏ی راوی خالق متن از زمان گذشته، نه به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">دلیل تغـیـیر احساسات و عواطفش بلكه به این خاطر است كه او زمانی به تحریر سرگذشتش همت </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">کر</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ده كه دیگر همسرش در قید حیات نیست. خود ما نیز به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">هنگام سخن گفتن از عواطف‏مان در مورد مردگان، از زمان گذشته استفاده می‏كنیم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">.</span><a name="_ftnref10" href="#_ftn10"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[10]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> با این حال این بدین معنا نیست كه امروز دیگر احساسات</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مان در مورد متوفی تغییر كرده و یا اگر او هنوز زنده می‏‏بود، ما طور دیگری در مورد او فكر می‏‏كردیم. در این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا باید به این نكته توجه </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">کر</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">د كه منظور م</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">از </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تردید در ساختار نحوی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، تردید و ابهامی است كه بافت كلام در ذهن خواننده‏ی فرضی ایجاد می‏كند و این كه در داستان بوف كور خواننده</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">فرضی تا به انتها كوچك</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ترین اشاره‏ی مستقیم و یا برهان كافی در اختیار ندارد تا بداند كه زن راوی اكنون دیگر زنده نیست. منظور از تردید در این بخش، نه تردید در ذهن خود راوی، بلكه شك و ابهام در ذهن خواننده است. در واقع این شك و تردیدی است كه راوی خود به دقت و با مهارت بی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نظیری می‏كوشد تا به انتها در ذهن خواننده‏ی خویش زنده نگاه دارد، چرا كه تا انتهای داستان، قتل و حتی مرگ همسرش را با زبردستی خاصی از نگاه خواننده پنهان ‏ساخته است. عناصر و جزئیاتی در داستان وجود دارند كه تا خواننده به آخر ماجرا نرسد، نمی‏تواند معنای حقیقی آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ها را دریابد. حضور این عناصر به تنهایی كافی است تا در ذهن خواننده ابهام و سردرگمی ایجاد شود. <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">خلاصه آن كه استفاده‏ی منظم از زمان گذشته در مورد احساسات و عواطف در متن شكافی میان راوی در متن و راوی خالق متن ایجاد می‏كند و در نتیجه مانع برقراری رابطه‏ی این همانی میان آن دو می‏شود. <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">3. تردید در معنای متن<o:p /></span></b></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در این حالت سوم، عامل تردید از ذهن خواننده به ذهن خود راوی انتقال می‏یابد و علاوه بر مورد بالا كه در آن تردید عنصری مربوط به بافت متن بود، نوع دیگری از تردید نیز در محتوای متن روی می‏نمایاند كه مستقیما</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">به فحوای كلام راوی و معنای متن برمی‏‏گردد. راوی در حكایتش به كرات از كلماتی مانند </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">شاید</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref11" href="#_ftn11"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[11]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مثل این بود</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref12" href="#_ftn12"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[12]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مثل این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">كه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref13" href="#_ftn13"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[13]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گویا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref14" href="#_ftn14"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[14]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> و غیره استفاده می‏‏كند. حالتمندی (</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr">modalisation</span><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="rtl"></span>) در كلام و كاربرد مكرر قیود شك و گمان موجب می‏‏شود تا حتمیت و قطعیت معنایی متن از میان رفته جای خود را به تردید و شك بدهد.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">از سوی دیگر راوی حتی پیرامون وقایع و عناصر مهمی كه بافت اصلی داستان او را می‏سازند نیز تردید دارد و خواننده را نیز به ناگزیر دچار شك می‏كند. مثلا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راوی در آن بخشی كه به شرح رمان خانوادگی خویش می‏پردازد نمی‏داند آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">كه از آزمایش مارناگ زنده بیرون آمده پدرش بوده است یا عمویش. گاهی نیز حتی در ابتدا امری را با صراحت عنوان می‏كند ولی چند صحنه بعد و تحت تاثیر اتفاقات جدید نظرش عوض می‏شود. مثلا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">وقتی در مورد ماجرای ازدواجش با لكاته می‏نویسد، با اطمینان می‏گوید كه همسرش شب عروسی باكره نبوده است (ص78) و یا این كه فاسق</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">های جفت و تاق دارد (ص88)</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">،</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ولی درست چند صفحه بعدتر می‏‏نویسد:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">فهمیدم هرچه باو نسبت می‏دادند افترا و بهتان محض بوده. از كجا هنوز او دختر باكره نبود؟<span> </span>از تمام خیالات موهوم نسبت باو شرمنده شدم.</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> (ص162) <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">احساسات و خیالات متضاد و آشتی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ناپذیر راوی نسبت به لكاته موجب می‏شود تا عقاید و افكارش نیز بین دو قطب عشق و نفرت (و حتی گاهی هر دو در آن واحد) نوسان كنند. بی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">طرف نبودن او در طرح قضایا و مداخله</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عواطف شدید و متغیر و گاه متضاد از اعتبار گفته</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">های او بیش</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تر می‏كاهد و شك را در دل خواننده افزون‏تر می‏سازد.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نوع دیگری از تردید معنایی در متن وجود دارد كه به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">واژه‏های ب</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ه‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">كار گرفته شده در متن و یا ضد و نقیض</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گویی در مكان‏های مختلف اثر ربط ندارد بلكه به این امر برمی‏‏گردد كه بخش بزرگی از اطلاعات راوی با واسطه و غیر</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مستقیم كسب شده‏اند: حكایت آشنایی پدر و مادر، عشق دیوانه‏وار پدر به مادر، ازدواج آنان و تولد راوی، عشق عمو به مادر، مصاف پدر و عمو با مار ناگ بر سر مادر، مرگ پدر، سپردن راوی به هنگام نوزادی به عمه و ترك دیار مادر، دادن بغلی شراب زهرآلود به عمه به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">عنوان تنها یادگاری مادر به فرزند</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">كه در مجموع اساس تمام و كمال رمان خانوادگی او را تشكیل می‏دهند، همه و همه توسط دایه برای او نقل شده است. از طرف دیگر می‏دانیم كه سرگذشت خانوادگی راوی به روایت دایه، تنها حكایتی نبوده كه او از دیگران شنیده است:<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">از پدر و مادرم چند جور حكایت شنیده‏ام، فقط یكی از این حكایتها كه ننجون برایم نقل كرد، پیش خودم تصور می‏كنم باید حقیقی باشد. (...)</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">(ص78) <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در واقع بدون نقل روایت های گوناگون و یا لااقل شرح دلایل و براهین عینی كه بر اساس آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ها داستان دایه را بر سایر داستان‏ها ترجیح داده است، گزارش دلخواه خود را شرح می‏دهد. دایه از حالت</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ها</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و اتفاق</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌های</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">دوران بچه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گی راوی و لكاته نیز داستان‏های زیادی برای او تعریف كرده است. با این همه نقش او تنها به نقل داستان خاتمه نمی‏‏یابد، بلكه وی اطلاعات بسیار مهمی نیز در طی داستان در اختیار راوی قرار ‏داده كه نقش بسیار برجسته‏ای در سیر ماجراها بازی می‏كنند: آمدن شبانه‏ی لكاته بر بالین راوی، دوختن پیراهن برای بچه، گذر شبانه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌ی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">پیرمرد خنزرپنزری از اتاق همسرش، شپش گذاشتن رختخواب لكاته، آبستن بودن وی و غیره و در یك كلام، بخش اعظم اطلاعات راوی در مورد همسرش توسط دایه به او منتقل شده است. معذالك این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">كه آیا دایه در انتقال خبر، همه چیز را به طور كامل اطلاع می‏دهد یا اخبار سر و ته بریده و ناقص تحویل راوی می‏دهد، این كه همیشه راست می‏گوید یا گاهی نیز به دلایلی كه به خودش مربوط می‏شود، دروغ نیز گفته است، بر خواننده معلوم نیست. در واقع اساسا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ارتباط اصلی راوی با دنیای خارج از صافی دایه می‏گذرد. بنابراین تركیب و درهم آمیخت</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ه‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گی مشاهدات مستقیم راوی با تمامی آن مطالبی كه از دایه نقل می‏كند، سبب می‏شود تا خواننده با تردید بیش</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تری به درستی یكایك اجزا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">داستان بنگرد. <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نكته‏ی آخری كه تردید را در ذهن خواننده به نهایت می‏رساند، وضعیت روحی، جسمانی و موقعیتی است كه راوی در آن اقدام به نوشتن ماجرای زندگی خود </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">کر</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ده است. می‏دانیم كه راوی در حالت تب و درست پس از قتل همسرش در حالی كه لكه‏های خون هنوز به عبا و شال گردن‏اش چسبیده‏اند، در حالت سرگیجه و اضطراب و هیجان، شروع به نوشتن سرگذشت خویش می‏</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ک</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ند. شرایطی كه در آن انسان مدام بین سلامت مشاعر و هذیان در نوسان است. در نتیجه خود شرایط جسمانی و روحی نویسنده نیز باید از همان ابتدا شك و تردیدی جدی در ذهن خواننده نسبت به آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه می‏‏گوید، ایجاد </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">کند</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">. <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اگر در ابتدا </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">گفتم</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> كه ساختار نحوی روایت به همراه بی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">اطلاعی خواننده از مرگ لكاته تا به انتهای داستان</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">،</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">موجب تردید در ذهن خواننده می‏‏شود، در مورد آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه به سلامت روانی و جسمانی راوی مربوط می‏‏شود، از همان آغاز اعلام صریح وضعیتی كه در آن قصد دارد تاریخچه‏ی زندگی‏اش را بر كاغذ بیاورد (یعنی پس از کشتن همسرش که در پیوند اول آورده شده است)، نوع و بعد دیگری از تردید را وارد متن می‏‏گرداند.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">4. تفاوت نقش تردید در دو بخش روایت <o:p /></span></b></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><u><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p><span style="text-decoration: none;"> </span></o:p></span></u></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ساخت و نظام بخش اول با بخش دوم تفاوت دارد، لذا تردید نیز به عنوان عنصری مهم در صورت</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">بندی داستان، در این دو بخش به طور متفاوت عمل می‏‏كند. بدین</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ترتیب در بخش اول تردید مفهومی است در ارتباط با عالم</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: red;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">محسوسات و به ویژه قوه‏ی بینایی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">،</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در حالی كه در بخش دوم در ارتباط با شنیده‏ها و گفته‏هاست كه ظاهر می‏شود. به بیان دیگر</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">،</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در بخش اول تردید متعلق به <b><i>دنیای دیداری </i></b>راوی است در حالی كه در بخش دوم تردید پدیده‏ای است متعلق به <b><i>دنیای شنیداری</i></b> او. در بخش دوم اگر راوی بخش مهمی از تاملاتش را بر شنیده</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">هایش از دایه استوار می‏</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">کند، در بخش اول تاكید راوی بر ادراكات بصری خود وی و آن</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">چیزی است که</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در نظرش ظاهر </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">شده است</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">. با این حال در این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا نیز راوی به صراحت از آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه <b><i>دیده</i></b> سخن نمی‏‏گوید، بلكه به توصیف چیزهایی می‏‏پردازد كه بر او <b><i>ظاهر شد</i></b></span><b><i><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"></span></i></b><b><i><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ه‏اند</span></i></b><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> و خود وی اطمینان قطعی در درستی و صحت آن اتفاقات ندارد. لذا وقوع‏شان در واقعیت داستانی مورد تردید است.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">به اولین توصیفات او در مورد ظاهر شدن زن اثیری توجه كنید:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در این دنیای پست پر از فقر و مسكنت، برای نخستین بار گمان كردم كه در زندگی من یك شعاع آفتاب درخشید - اما افسوس، این شعاع آفتاب نبود، بلكه فقط یك پرتو گذرنده، یك ستاره‏ی پرنده بود كه بصورت یك زن یا فرشته بمن تجلی كرد (...)</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> (ص12)<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">راوی از </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">شعاع آفتاب</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">، </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">پرتو گذرنده</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ستاره‏ی پرنده</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ای سخن می‏گوید كه در مقابل او به صورت یك </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">زن یا فرشته</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ظاهر شد</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"></span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ه است.<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">توجه به این نكته در این</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جا اساسی است كه سخن راوی به آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه واقعا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">روی داده و یا خود رویداد مربوط نمی‏‏شود، بلكه او فقط به توصیف آن چیزی می‏‏پردازد كه در نظر وی </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تجلی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">كرده است. به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">همین خاطر در ادامه هرگاه می‏خواهد از خصوصیات موضوع و ابژه‏ی ادراك و نگاه خود سخن بگوید، خود را موظف می‏داند تا به تقریب و با احتیاط سخن گوید. به عنوان مثال در مورد چشمان زن اثیری می‏نویسد:</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">(...) چشم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">های مهیب و افسونگر، چشم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">هایی كه <span style="font-weight: bold;">مثل این بود</span> كه بانسان سرزنش تلخی میزند (...).</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><a name="_ftnref15" href="#_ftn15"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[15]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">(ص 18)<o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">جمله </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">«</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">مثل این بود</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">»</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">به خواننده آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه را كه واقعا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و در دنیای خارج رخ داده است، نمی</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">نمایاند، بلكه تنها استنباط راوی را از آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه بر وی پدیدار </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">شد</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ه است نشان می‏دهد. بدین</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">ترتیب در بخش نخست</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: red;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تردید نه در مقام فكر و معنا، بلكه هم</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چون عنصری مربوط به دنیای محسوسات و قوای حسی جلوه</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گر می‏شود. خواننده نمی‏داند آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه راوی برای او نقل می‏كند آیا واقعا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">طور كامل اتفاق افتاده یا این كه تماما</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">و یا حتی بخشی از آن، ناشی از توهم و یا قدرت خیال اوست.<a name="_ftnref16" href="#_ftn16"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;">[16]</span></span><!--[endif]--></span></span></a> می‏توان گفت كه تردید در بخش اول از برخورد دو قطب <b><i>واقعیت ـ توهم بصری</i></b> یا <b><i>واقعیت ـ ایماژینر</i></b> (دنیای فانتسم‏ها) به </span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">وجود می‏آید. <o:p /></span></p> <p style="margin-top: 12pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">بنابراین به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">طور خلاصه می‏توان گفت كه در بخش اول تردید از رابطه با دنیای واقعی و آن</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">چه راوی در دنیای بیرون <b><i>مشاهده</i></b> می‏‏كند ملهم می‏شود</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">،</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">در حالی كه در بخش دوم تردید بیش</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">تر در مورد صحت و درستی گفته‏ها و شنیده‏های راوی است و در نتیجه به <b><i>افكار و پندارهای</i></b> او برمی‏گردد. در بخش اول تردید در ادراكات و حواس پنج</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">گانه (خصوصا</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">ً</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">بینایی) عمل می‏‏كند، در بخش دوم حواس به</span><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; color: black;">طور مستقیم مداخله ندارد و تردید در ساخت افكار و باورهای گاه انتزاعی گاه محسوس راوی رخ می‏‏نماید.</span><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt; color: black;" dir="ltr"><o:p /></span></p> <p style="margin-top: 6pt; text-indent: 14.2pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><i><span lang="FA" style="font-size: 12pt; color: black;"><o:p> </o:p></span></i></b></p> <p dir="rtl" class="MsoNormal"><span lang="EN-US" style="font-size: 12pt;" dir="ltr"><o:p> </o:p></span></p> <div><!--[if !supportFootnotes]--><br clear="all" /> <hr width="33%" size="1" align="left" /> <!--[endif]--> <div id="ftn1"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn1" href="#_ftnref1"></a><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA"><span dir="rtl"></span>* این مقاله برای اولین بار در فصلنامه</span><span lang="FA">‌ی</span><span lang="FA"> </span><b><i><span lang="AR-SA">باران</span></i></b><span lang="AR-SA">، شماره 2، تابستان 1382 به چاپ رسیده است.<o:p /></span></p> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" dir="ltr"><span><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[1]</span></span><!--[endif]--></span></span></span><span dir="rtl"></span><span lang="AR-SA"><span dir="rtl"></span> در این مقاله ما از چاپ یازدهم بوف کور که به سال 1344 توسط </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA">کتابهای پرستو</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA"> انتشار یافته استفاده کرده</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">ایم و از این پس برای نقل قول</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">های خود از کتاب، تنها به ذکر صفحه اکتفا خواهیم کرد.</span></p> </div> <div id="ftn2"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn2" href="#_ftnref2"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[2]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> آینه‏های دردارـ هوشنگ گلشیری ـ انتشارات نیلوفرـ 1371.<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn3"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn3" href="#_ftnref3"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[3]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> همان، ص 5.<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn4"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn4" href="#_ftnref4"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[4]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> برادران كارامازوف ـ فیودور داستایوسكی ـ ترجمه‏ی مشفق همدانی ـ انتشارات جاویدان ـ 1362 ـ صفحه 2.<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn5"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn5" href="#_ftnref5"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[5]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> همان ، ص 3 .<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn6"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn6" href="#_ftnref6"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[6]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> همان ، ص 3.<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn7"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn7" href="#_ftnref7"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[7]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> در حالی كه در "آینه‏های دردار"، نویسنده نمی‏تواند بگوید:"او <span style="font-weight: bold;">احتمالا</span> در فرودگاه لندن بود."!<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn8"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn8" href="#_ftnref8"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[8]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> منظور ما در اینجا از خواننده، "خواننده ی فرضی " است و نه خواننده ی واقعی ، خواننده واقعی و ناآگاه می‏تواند هیچ كدام از این پیچیدگی‏های یك اثر ادبی را در نظر نداشته باشد. حتی گاهی منتقدین ادبی نیز دچار چنین اشتباهات مهم و حساسی می‏شوند كه مسیر تحلیل شان را به كل نادرست می‏گرداند. به عنوان مثال جلال ستاری در كتاب " باز تاب اسطوره در بوف كور" پیر مرد خنزر پنزری را فاسق و لكاته را هرزه می‏نامد: " بوف كور به گمان من، داستان مسخ و دگردیسی دختری " اثیری" <span style="color: black;">(...)، به <span style="font-weight: bold;">لكاته ای هرزه</span> است</span> صاحب " روحی شیطانی " كه اینك همسر راوی است و پیرمرد خنزرپنزری، <span style="font-weight: bold;">فاسق ترسناك او.</span> (...) این <span style="font-weight: bold;">زن هرزه</span> ، دختر عمه ی راوی و خواهر شیری و همبازی دوران كودكی اوست ."(تاكید از ماست،ص66) در تمام اثر ستاری هیچگاه ما با تردید نویسنده در برابر سخنان راوی روبرو نیستیم. از قضاوت اخلاقی ایشان كه بگذریم ، می‏توان پرسید كه بر چه مبنایی منتقد سخن راوی را (خصوصاّ با تناقضات فراوانی كه در گفته ها و محتوای سخنان وی مشاهده می‏شود) بدون كوچكترین تردیدی ملاك و حجت واقعیت قرار داده‏اند؟ تمام نقد ایشان بر اساس چنین پیش پنداشت اعلام نشده و از اساس غلطی بنیان گذاشته شده است.<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn9"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn9" href="#_ftnref9"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[9]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> به خاطر داشته باشیم كه راوی خالق متن به زمان حال واقعی و راوی در متن به زمان حال روایت تعلق دارد.<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn10"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn10" href="#_ftnref10"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[10]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> به عنوان مثال می‏گوییم:"من فلانی را خیلی <span style="font-weight: bold;">دوست داشتم</span>"، یا "ما با هم خیلی صمیمی<span style="font-weight: bold;"> بودیم</span>."<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn11"> <p dir="rtl" class="MsoNormal"><a name="_ftn11" href="#_ftnref11"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[11]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> "<span style="font-weight: bold;"> شاید</span> همان دستمالی بود كه از شب اول عشق بازی خودش نگهداشته بود (...) ‘‘ص88 ،<o:p /></span></p> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><span lang="AR-SA">‘‘(...)<span style="font-weight: bold;"> شاید</span> به علت اینكه آخوند چند كلمه عربی خوانده بود و او را تحت اختیار من گذاشته بوداز من بدش میآمد،<span style="font-weight: bold;"> شاید</span> میخواست آزاد باشد ‘‘ (ص88د89)<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn12"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn12" href="#_ftnref12"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[12]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> ‘‘ <span style="font-weight: bold;">مثل این بود</span> كه این لكاته از شكنجه ی من كیف و لذت میبرد، (...). ‘‘(ص91)<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn13"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn13" href="#_ftnref13"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[13]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> ‘‘(...) <span style="font-weight: bold;">مثل اینكه</span> دردی كه مرا میخورد كافی نبود.‘‘ (ص91).<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn14"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn14" href="#_ftnref14"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[14]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> ‘‘ <span style="font-weight: bold;">گویا</span> حركات ، افكار، آرزوها و عادات مردمان پیشین كه بتوسط این مثلها به نسلهای بعد انتقال داده شده ، یكی از واجبات زندگی بوده است (ص94)، ‘‘<span style="font-weight: bold;"> گویا</span> حس پرستاری مادری در او پیدا شده بود ،(...) ‘‘(ص99).<o:p /></span></p> </div> <div id="ftn15"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn15" href="#_ftnref15"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[15]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"><span> </span>در بخش اول و درباره‏ی زن اثیری، لغات و یا تركیباتی مانند </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA">مثل</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA"> و </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA">مثل این كه</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA"> فراوان </span><span lang="FA">به‌</span><span lang="AR-SA">كار رفته است: </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA">لبهایی كه <span style="font-weight: bold;">مثل این بود</span></span><span lang="AR-SA"> </span><span lang="AR-SA">تازه از یك بوسه</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">ی گرم طولانی جدا شده</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA">(ص 19) ، </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA" style="font-weight: bold;">مثل اینكه</span><span lang="AR-SA"><span> </span>من اسم او را قبلا</span><span lang="FA">ً</span><span lang="AR-SA"> میدانسته ام. شراره چشم هایش، رنگش، بویش، حركاتش همه به</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">نظر من <span style="font-weight: bold;">آشنا می‏آمد</span>، <span style="font-weight: bold;"> مثل این كه</span> روان من در زندگی پیشین در عالم مثال با روان او همجوار بوده (...)</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA">(ص21)<span> </span>اساسا</span><span lang="FA">ً</span><span lang="FA"> </span><span lang="AR-SA" style="color: black;">در بخش اول تفاوت میان فكر و ادراك مغشوش و ناپایدار است. بخش مهمی از افكار راوی در مورد زن اثیری، از ادراكات و مشاهداتش شكل گرفته‏اند. مثلا</span><span lang="FA" style="color: black;">ً</span><span lang="AR-SA" style="color: black;"> در تمام جملات بالا، یك امر مشاهده شده بلافاصله در ذهن راوی به یك فكر تبدیل می</span><span lang="FA" style="color: black;">‌</span><span lang="AR-SA" style="color: black;">شود. این از بین رفتن حد فاصل میان ادراك و</span><span lang="AR-SA"> فكر یا </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA">ماده و روح</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA"> در آثار دیگر ادبی (مانند </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA">اورلیا</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA"> اثر نروال و یا </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA">لویی لامبر</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA"> نوشته</span><span lang="FA">‌ی</span><span lang="AR-SA"> بالزاك) نیز دیده می‏شود. <o:p /></span></p> </div> <div id="ftn16"> <p dir="rtl" class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn16" href="#_ftnref16"><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="AR-SA"><span dir="ltr"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span lang="EN-US" style="font-size: 10pt;">[16]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span lang="AR-SA"> اگر مثلا</span><span lang="FA">ً</span><span lang="AR-SA"> راوی به جای آن</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">چه در بالا آمد می‏نوشت: </span><span lang="FA">«</span><span lang="AR-SA">چشم</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA"> هایی كه به انسان سرزنش تلخی می‏زند</span><span lang="FA">»</span><span lang="AR-SA">، خواننده خود را نه با آن</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">چه در نظر راوی ظاهر شد</span><span lang="FA"></span><span lang="AR-SA">ه ، بلكه آن</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">چه واقعا</span><span lang="FA">ً</span><span lang="AR-SA"> موجود بوده است روبر</span><span lang="AR-SA">و می‏دید.<o:p /></span></p> </div> </div> Mon, 14 Jul 2008 22:07:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=32 deborah http://deborah.blogfa.com/post-32.aspx http://deborah.blogfa.com/post-31.aspx <p> </p><p> </p> <p><a href="http://biphome.spray.se/radiohambastegi/2008/kazemzadeh080621.ram" style="font-weight: bold;">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید.</a></p> Fri, 27 Jun 2008 15:01:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=31 deborah http://deborah.blogfa.com/post-31.aspx http://deborah.blogfa.com/post-30.aspx <a href="http://www.rfi.fr/actufa/articles/102/article_2526.asp">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید (قسمت دوم).</a><br /><br /><a href="http://www.rfi.fr/actufa/articles/102/article_2604.asp">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید (قسمت سوم).</a><br /> <br /><br /><br /> Sat, 21 Jun 2008 08:19:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=30 deborah http://deborah.blogfa.com/post-30.aspx http://deborah.blogfa.com/post-29.aspx <font size="3"><br /><br /><font size="2"><a href="http://biphome.spray.se/radiohambastegi/2008/alemzadeh080531.ram" style="font-weight: bold;">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید (بخش نخست).</a></font><br /></font><font size="3"><br /><br /><font size="2"><a href="http://biphome.spray.se/radiohambastegi/2008/kazemzadeh080607.ram" style="font-weight: bold;">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید (بخش دوم).</a></font></font><br /><font size="3"><br /></font> Tue, 17 Jun 2008 12:17:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=29 deborah http://deborah.blogfa.com/post-29.aspx http://deborah.blogfa.com/post-28.aspx <p align="right" style="text-align: right;"><span lang="FA" dir="rtl"><font size="3"><a href="javascript:playerAudio('http://telechargement.rfi.fr.edgesuite.net/rfi/persan/audio/modules/actufa/R102/naghd6juin','','','','','fa');" style="font-weight: bold;"><br /></a></font></span></p><p align="right" style="text-align: right;"><span lang="FA" dir="rtl"><font size="3"><a href="javascript:playerAudio('http://telechargement.rfi.fr.edgesuite.net/rfi/persan/audio/modules/actufa/R102/naghd6juin','','','','','fa');" style="font-weight: bold;"><br /></a></font></span></p><p align="right" style="text-align: right;"><span lang="FA" dir="rtl"><font size="3"><a href="http://www.rfi.fr/actufa/articles/102/article_2433.asp" style="font-weight: bold;">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید.</a></font></span></p> Sun, 08 Jun 2008 10:57:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=28 deborah http://deborah.blogfa.com/post-28.aspx http://deborah.blogfa.com/post-27.aspx <p style="margin-top: 6pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA"><o:p> </o:p></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><b><span lang="FA"> </span></b><span lang="FA"> <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA"><o:p> </o:p></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">یکی از کارکردهای مهم پدر در خانواده ی ایرانی برقراری نظم و حفاظت از قواعدی است که روابط میان اعضای خانواده را سامان میدهند. از این منظر کارکرد پدر را در خانواده هسته ای "کارکرد اقتدار" (</span><span lang="FR-BE" dir="ltr">la fonction d’autorité</span><span dir="rtl"></span><span lang="FA"><span dir="rtl"></span>) مینامند. در این حالت پدر همزمان حافظ و برقرارکننده ی نظم در فضای روابط خانوادگی است و چنانچه اعضای خانواده بر سر اختلافات میان خود به راه حلی قابل قبول دست نیابند، مراجعه به پدر به مثابه نماینده قدرت و مهمترین مرجع، میتواند آخرین راه کار باشد. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">سخن من در اینجا به این معنا نیست که کارکرد اقتدار در عمل و در تمام خانواده های ایرانی فقط و فقط برعهده پدر است. در واقعیت زندگی افراد، چنین نقشی میتواند بر عهده ی اعضای دیگری از خانواده ی هسته ای (مادر و یا فرزند پسر ارشد) و یا گسترده (پدر بزرگ، عمو، دایی و غیره) قرار گرفته باشد و یا اینکه چنین نقشی میان پدر با ایشان تقسیم شده باشد. با این وجود در فرهنگ ایرانی، این پدر است که بیش از هر عضو دیگری از خانواده، از مشروعیت برعهده داشتن چنین نقشی برخوردار است. این مشروعیت را او در درجه ی نخست از نظام سلسله مراتبی حاکم بر فرهنگ است که کسب میکند. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">نظام سلسله مراتبی در جامعه ایرانی بر حول تفاوتهای گروهی شکل گرفته که فرهنگ آنها را تا مقام "تفاوت پایه" ارتقا داده است. "تفاوت پایه" در یک فرهنگ، معیار و میزانی است که با اتکا به آن، رابطه ی نابرابر و سلسله مراتبی میان افراد برقرار و همزمان موجه میشود. بعنوان نمونه تفاوت جنسی در فرهنگ ما یکی از تفاوتهای پایه مهم است که با ارتقای آن تا مرحله ی ارزش جمعی، زن و مرد در عرصه اجتماع در رابطه ای نابرابر قرار میگیرند (به مقاله ی من تحت عنوان</span><span lang="AR-SA"> "</span><a href="http://radiozamaaneh.com/idea/2008/02/post_259.html"><span lang="AR-SA" style="text-decoration: none;">ارزیابی تفاوت های انسانی و میان گروهی در فرهنگ ایرانی</span></a><span lang="AR-SA">" </span><span lang="FA">مراجعه کنید). بدین گونه برقراری سلسله مراتب اجتماعی و رابطه نابرابر با ایجاد تمایز میان افراد ارتباط مستقیم دارد. در این حالت نقش فرهنگ اعلام و همزمان توجیه چنین تفاوتهایی میباشد. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">بر همین اساس است که میشود ادعا کرد که تقسیم نابرابر قدرت در رابطه ی میان زن و مرد از یک سو و میان کودک و بالغ از سوی دیگر، پدر را هم در مقام مرد (در مقابل همسرش) و هم در مقام والد (در مقابل فرزندانش)، به مستعدترین فرد برای قرار گرفتن بر نوک هرم قدرت در خانواده و در نتیجه برعهده گرفتن کارکرد اقتدار تبدیل میکند.<o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA"><o:p> </o:p></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><b><span lang="FA">فاصله ی کلامی-عاطفی در رابطه ی پدر و فرزند<o:p /></span></b></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">برقراری سلسله مراتب و رابطه ی نابرابر در میان افراد با خود پی آمدهایی بهمراه دارد که یکی از مهمترین آنها ایجاد فاصله میان طرفین رابطه است. ایجاد فاصله (در کلام، رفتار، احساس و غیره) یکی از مهمترین عواملی است که قوام و پایداری رابطه ی نابرابر را در دراز مدت تسهیل و تضمین میکند. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">در فرهنگ ما تمام رفتارهای کلامی و غیر کلامی که به امر تنظیم رابطه ی نابرابر میان افراد (در هر دو فضای عمومی و خصوصی) مربوط میشوند، در کادر واحد معنایی "احترام" قرار میگیرند. هر چند در زبان فارسی از واژه ی "احترام" در خصوص رابطه ی برابر نیز استفاده میشود، با این حال مهمترین کارکرد "احترام" در جامعه ی ما تنظیم رابطه میان افراد نابرابر است. به همین سبب نیز هست که "احترام گذاشتن" در فرهنگ ما، بیشتر به انتظاراتی مربوط میشود که از فرد فرودست نسبت به فرد فرادست میرود. در فرهنگ ما مجموعه رفتارهایی که فرد فرودست به هنگام تعامل با فرد فرادست باید در نظر داشته باشد (با توجه به خصوصیات دو نفر و شرایطی که در آن قرار دارند)، نامهای متفاوتی به خود میگیرد. به عنوان نمونه در رابطه ی زن و مرد و در فضای عمومی، بخشی از رفتارهایی که فرد فرودست (در اینجا زن) مکلف به انجام و یا به پرهیز از انجام آنها میباشد، با واحدهای معنایی مانند "شرم" و یا "حیا" توضیح داده میشوند. در این مورد، این بویژه زن است که باید با مراقبت بسیار، نحوه ی لباس پوشیدن، سخن گفتن، نگاه کردن و ... خود را، تحت کنترل داشته باشد. با تبعیت از چنین قواعدی است که فاصله ی مورد نظر میان زن و مرد در اینجا حفظ میشود.<span> </span><o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">بدین ترتیب و همانطور که گفته شد، یکی از ویژگیهای مهم پدیده ی "احترام" همزمان ایجاد فاصله میان افراد است. فاصله ای که در رابطه بر اساس بکارگیری قواعد مربوط به "احترام" بوجود می آید، در درجه ی نخست در خدمت برقراری نظام سلسله مراتبی و سپس محافظت از آن در موقعیتهای گوناگون است. با این وجود نحوه ی به جای آوردن "احترام" و نوع فاصله ای که میان افراد ایجاد مینماید، به شرایط و خصوصیات رابطه بستگی دارد. بر این اساس مثلا ادای احترام و حفظ فاصله در روابط نظامی با روابط خویشاوندی بسیار متفاوت است. در روابط خویشاوندی که موضوع بحث ما در اینجا است (بویژه در رابطه ی میان پدر و فرزندانش)، یکی از جلوه های مهم "احترام"، خود را در فاصله کلامی و بخصوص عاطفی مینمایاند. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">با این حال رعایت قواعد مربوط به فاصله ی کلامی-عاطفی از جانب پدر و فرزند، به شکلی یکسان صورت نمی پذیرد. فرزند در درجه نخست موظف است تا قراردادهای رفتاری و کلامی را به جای آورده و متوجه ی نحوه ی سخن گفتنش در حضور پدر باشد. در اینجا بویژه وجود کدهای رفتاری و کلامی است که دایره ی امکانات فرزند را برای آنچه در مورد خود و یا دیگری می اندیشد محدود مینماید. با این حال پدر در بیان نظرات خود، از آزادی کم و بیش ناحدودی برخوردار است. در رابطه ی پدر با فرزندانش، صراحت لهجه و بیان صریح نظرات نه تنها ممکن بلکه حتی ضروری مینماید. در حقیقت آزادی پدر در بیان نظراتش به طور مستقیم در امر برقراری و سپس حفظ رابطه ی نابرابر با فرزندانش نقشی مهم بازی میکند. بدین ترتیب نابرابری در استفاده از امکانات زبان و کلام همزمان بیانگر و حافظ نابرابری در رابطه است.<o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">با این حال از زاویه ای دیگر و در زمینه ای متفاوت، رابطه ی میان پدر و فرزند و حدود امکانات هر یک، درست عکس آنچیزی است که در بالا گفته شد. این زمینه ی متفاوت حوزه ی بیان احساسات و عواطف درونی است که در اکثر موارد خود را در رابطه ی میان دو نفر، در قالب رفتارهایی مانند در آغوش گرفتن، نوازش کردن و یا بر زبان آوردن سخنان محبت آمیز نشان میدهد. در حوزه ی ابراز رفتاری-کلامی عواطف و احساسات، اینبار پدر است که باید احساساتش را در رفتار و کلام کنترل کند در حالی که فرزند در این مورد از آزادی بیشتری برخوردار است. بدین ترتیب در رفتار پدر نوعی احتراز از بر زبان آوردن احساسات و یا تماس بدنی محبت آمیز دیده میشود. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">زمینه های اصلی ایجاد فاصله عاطفی میان پدر با فرزندانش از همان سالهای اول زندگی فرزند شکل میگیرد. پدر در این سالهای نخستین نه تنها وقت زیادی را به فرزندش اختصاص نمیدهد بلکه تقریبا در تمامی اموری که به نگهداری و مراقبت از او مربوط میشود (تعویض پوشاک، حمام کردن، خوراک دادن و غیره) شرکت نمیکند. در اکثر موارد تنها با شروع مدرسه و در سنین شش یا هفت سالگی است که نقش پدر در تربیت فرزند افزایش چشمگیری به خود میگیرد. با این وجود تماس محدود میان پدر و فرزند در همان سالهای اول، پایه های اصلی فاصله ی عاطفی میان ایشان را پی ریزی میکند. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">بدین ترتیب موضوع کنترل احساسات و محدودیتهایی که بر سر راه بروز آن برای پدر وجود دارد به طور مستقیم با جایگاه وی در خانواده (به مثابه نماینده قانون و نماد قدرت) در ارتباط قرار میگیرد. در این حالت توانایی ای که پدر در کنترل احساسات و عواطفش از خود نشان میدهد همزمان بیانگر قدرت و توانایی او در رابطه نیز میباشد. چنین خصوصیتی تنها به روابط پدر-فرزندی محدود نمیشود و در بسیاری از فرهنگها از فرد فرادست خواسته میشود تا احساسات و عواطف خود را در رابطه با فرد فرودست کنترل نماید. در بسیاری از فرهنگهایی که نظامشان بر اساس روابط سلسله مراتبی پایه ریزی گشته اند، "<i>خویشتن داری"</i> برای فرد فرادست فضیلتی مهم تلقی میشود. خویشتن داری در معنای عامش در اینجا هم به عواطف مثبت (مانند دوست داشتن و غیره) مربوط میشود و هم به عواطف منفی (مانند خشم و یا حسادت).<o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA"><o:p> </o:p></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><b><span lang="FA">هویت مردانه<o:p /></span></b></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">با این حال کنترل عواطف و نحوه ی بروز احساسات در روابط نزدیک، به خودی خود امری ساده نمیباشد و نیاز به تمرین و تربیتی ویژه دارد. به همین دلیل نیز در فرهنگ ما رابطه ای مستقیم میان نقش پدر در خانواده و هویت جنسی او وجود دارد. بدین معنا که نه تنها از کودکی کنترل احساسات را به فرزند مذکر می آموزند بلکه چنین کنترلی را با هویت جنسی او به مثابه مرد پیوند میزنند. بدین ترتیب فرهنگ جهت برعهده نهادن کارکرد اقتدار بر دوش پدر، از همان کودکی و در قالب نظام ترتبیتی وی را برای انجام چنین نقشی آماده میسازد.<span> </span><o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">نمونه های مشخص و گاه اغراق شده ی کنترل احساسات به مثابه عنصر مهم و سازنده ی هویت مردانه را میتوان در تولیدات فرهنگی جامعه مان و در قالب شخصیتهای داستانی مانند "داش آکل" اثر صادق هدایت و یا بسیاری از فیلمهای کیمیایی (از قبیل "قیصر"، "رضا موتوری" و غیره) و دیگران بسادگی مشاهده نمود. در نظام سلسله مراتبی، یکی از خصوصیات مهم نماینده و مظهر قدرت در اینست که بتوانند احساسات و عواطفشان را کنترل کرده از بروز آن در رابطه با دیگری، جلوگیری بعمل آورد. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">مسلما چنین محدودیتی به این معنا نیست که در جامعه ی ما، رابطه ی عاطفی و یا علاقه ای شدید و پایدار میان پدر و فرزندانش وجود ندارد بلکه تنها به این نکته اشاره دارد که در کادر روابط خویشاوندی بیان عواطف توسط پدر با محدودیتهایی روبروست. همانطور که پیشتر گفته شد چنین محدودیتهایی را در فرهنگ ایرانی نمیتوان تنها با نظام سلسله مراتبی و مفهوم "احترام" توضیح داد. یکی از دلایل دیگر و مطمئنا مهمتر چنین امری به ساختار و نحوه ی شکلگیری هویت مردانه در جامعه ما برمیگردد. در جامعه ی ما کنترل احساسات و احتراز از بیان عواطف یکی از خصوصیات مهم هویت مردانه محسوب میشود. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">در فرهنگ ما از آنجایی که مردانگی و زنانگی به دو دنیای متفاوت و حتی متضاد تعلق دارند و سعی میشود تا آنجا که امکان دارد مرزهای میان این دو مشخص و غیر قابل عبور جلوه داده شود، فرایند هویت یابی برای دو جنس مذکر و مونث (بویژه در ارتباط با هویت جنسی) به دو مسیر کاملا متفاوت تبدیل میشود. در این میان بویژه این فرزند مذکر است که با دشواری های بیشتری رو در رو قرار میگیرد چرا که اولین مدلی که خود را با او همانندسازی (</span><span lang="FR-BE" dir="ltr">identification</span><span dir="rtl"></span><span lang="FA"><span dir="rtl"></span>) میکند، یعنی مادر، به جنس مخالف او تعلق دارد. در واقع از همان زمانی که فرزند پسر به تفاوت جنسی میان خود و مادرش پی میبرد (تقریبا در سن دو سالگی)، خود را مجبور میبیند تا با بخشهایی از این الگوی زنانه ی اولیه مبارزه کند. به میزانی که در یک فرهنگ الگوهای زنانه و مردانه در تضاد بیشتری با یکدیگر قرار داشته باشند، مبارزه فرزند پسر برای دور شدن از این الگوی زنانه اولیه، مهمتر و همزمان دشوارتر است. در جامعه ای مانند جامعه ی ما کسب هویت مردانه همزمان با نفی زنانگی پیوند خورده است و به بیانی مردانگی به هر آن چیزی گفته میشود که زنانه نباشد. <o:p /></span></font></p><div style="text-align: right;"> </div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><span lang="FA">از این میان، یکی از مهمترین خصوصیاتی که در فرهنگ ما زنانه تلقی میشود، توانایی و قدرت بیان احساسات و عواطف میباشد. در تضاد با چنین خصوصیتی است که فرایند هویت یابی فرزند مذکر در جامعه ی ما، کنترل احساسات و عدم بروزش در رابطه را به یکی از مهمترین ویژگی های مردانگی تبدیل کرده است. کنترلی که مرد بر اثر تربیت در چنین فرهنگی بر احساساتش بدست می آورد، او را همزمان برای اجرای نقش پدر در آینده آماده میسازد. بدون تمرین و فراگیری چنین کنترلی بر عواطف، مسلما ایجاد فاصله ی عاطفی میان پدر با فرزندانش به سادگی امکان پذیر نمی گشت. در فرهنگ ایرانی، مفهوم "احترام" در رابطه ی پدر با فرزندانش بر اساس چنین کنترلی است که شکل گرفته است. از این منظر سه پدیده ی احترام، هویت مردانه و رابطه ی پدر-فرزند با یکدیگر در ارتباط قرار میگیرند و وجود هر یک از آنها به تحقق دو تای دیگر بستگی پیدا میکند.<span> <br /></span></span></font></p><div style="text-align: right;"><br /></div><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><br /></font></p><h2 style="text-align: right;"><font size="2">این مطلب برای اولین بار در سایت رادیو زمانه درج شده است.</font></h2><p style="margin-top: 6pt; text-indent: 35.45pt; line-height: 150%; direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font size="2"><br /><span lang="FA"><span> </span><o:p /></span></font></p> Mon, 28 Apr 2008 16:56:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=27 deborah http://deborah.blogfa.com/post-27.aspx http://deborah.blogfa.com/post-26.aspx   <p></p> <p> </p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: right;" dir="rtl"><span lang="FA" style="font-size: 14pt;"><a href="http://biphome.spray.se/radiohambastegi/2008/tarof080329.ram"><font face="Times New Roman" color="#800080">برای شنیدن مصاحبه اینجا کلیک کنید.</font></a></span></p> Mon, 31 Mar 2008 22:30:31 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=deborah&postid=26 deborah http://deborah.blogfa.com/post-26.aspx